Systems Thinking & Design Thinking: verschillen, overeenkomsten, combineren
Om een innovatie te laten slagen dien je én een product of dienst te maken wat een eindgebruiker zoekt, én de product of dienst zo ontwerpen dat het binnen een breder systeem werkt. Waar Design Thinking zich richt op de gebruiker, richt Systems Thinking zich op systemen. In dit blog leer je de verschillen en hoe je ze combineert.
Twee denkwijzen die tot innovatie kunnen leiden
Design Thinking is een oplossingsgerichte, mensgerichte manier van werken. Het draait om diep begrip van de mensen voor wie je ontwerpt, en het past goed bij problemen die vaag of onbekend zijn. Je bevraagt het probleem, de aannames en de gevolgen, en test je ideeën met snelle prototypes.
Systems Thinking doet iets anders. Het brengt het geheel in kaart en de relaties tussen de onderdelen. Een systeem is meer dan de som der delen; het wordt bepaald door de interactie tussen die delen. Waar Design Thinking inzoomt op gedrag, zoom je bij Systems Thinking uit naar patronen en verbanden.
Design Thinking behandelt problemen als wicked problems. Het omarmt bewust de wazige ruimte van sociale ambiguïteit waar een goed ontwerpproces waardevol is.
Geen van beide is superieur. De kracht zit in de combinatie.
Kunnen Design Thinking en Systems Thinking elkaar versterken?
Design Thinking werkt cyclisch. Het is een voortdurend samenspel tussen divergerend verkennen van het probleem- en oplossingsgebied en convergerend synthetiseren en kiezen.
Dat cyclische karakter sluit direct aan op de feedback loops uit Systems Thinking. Beide denkwijzen wijzen de klassieke IT- en wetenschapslogica af, waarbij je uit een gegeven probleem via rationele regels de juiste oplossing afleidt.
De synergie kun je als volgt zien. Systems Thinking helpt je hefboompunten zien: plekken in het systeem waar een kleine ingreep grote effecten heeft. Die hefboompunten worden je ontwerpkansen. Systems Thinking wijst aan wáár je moet ingrijpen. Design Thinking bepaalt hóé je dat mensgericht doet.
Het beslissingskader: wanneer welke aanpak?
Kies je aanpak op basis van drie factoren: de complexiteit van het probleem, het aantal stakeholders met tegengestelde belangen, en of het probleem helder afgebakend of wicked is. Systems Thinking past goed bij uitdagingen met veel stakeholders, botsende belangen en geen voor de hand liggende oplossing.
| Situatie | Start met |
|---|---|
| Veel stakeholders, systemische oorzaken | Systems Thinking (eerst het geheel in kaart) |
| Onduidelijke gebruikersbehoefte, snel valideren | Design Thinking (eerst empathie en prototypes) |
| Complexe transformatie met beide kenmerken | Geïntegreerde aanpak (afwisselend zoomen) |
Gebruik dit als vertrekpunt, niet als keurslijf. In de praktijk schakel je vaak binnen één project tussen de drie situaties.
Design Thinking en Systems Thinking combineren
De combinatie werkt als een ritme tussen uitzoomen en inzoomen. Zes fasen die bewust afwisselen tussen het systeem in kaart brengen (turquoise) en de gebruiker echt leren begrijpen (oranje).
Dit ritme voorkomt een bekende valkuil in systeemdenken: een ingreep in één deel die elders grotere problemen veroorzaakt. Het houdt je oplossing verbonden met de omgeving die het probleem opriep.
De rol van AI
AI versnelt beide denkwijzen. In systems mapping herkent AI patronen in complexe data die je met het blote oog mist. In Design Thinking versnelt AI het maken van prototypes, zodat je sneller kunt testen en leren. Hoe je dat praktisch aanpakt, lees je in ons artikel over AI in Design Thinking. Blijf wel alert. Grondlegger Tim Brown waarschuwt voor een overmatig vertrouwen op het rationele en analytische. De integratie in het ontwerpproces vraagt om een derde weg tussen intuïtie en analyse.
Laat ze samenwerken
Innovatie die zowel wenselijk als levensvatbaar is, ontstaat wanneer je leert schakelen tussen inzoomen en uitzoomen. Design Thinking zorgt dat mensen een oplossing willen gebruiken. Systems Thinking houdt die oplossing overeind in het grotere geheel. Ze vullen elkaar aan.
Heb je het gevoel dat je nog veel meer wilt weten over Design Thinking? Schrijf je in voor onze interactieve Design Thinking training en ervaar de kracht van Design Thinking zelf aan de hand van voorbeelden en praktijkcases. Of voer een eigen design thinking project uit onder begeleiding van een ervaren design thinking coach.
Bronnen
- Interaction Design Foundation, Dam, R. F., & Siang, T. Y. (2021). What is design thinking and why is it so popular? Interaction Design Foundation.
- Meinel, C., Leifer, L., & Plattner, H. (2011). Design thinking: Understand, improve, apply. Springer.
- Serrat, O. (2017). Design thinking. In Knowledge solutions (pp. 129-134). Springer.
- Vianna, M., Vianna, Y., Adler, I. K., Lucena, B., & Russo, B. (2012). Design thinking: Business innovation. MJV Press.
Rik van der Wardt is Agile Coach en Design Thinker. Hij heeft een achtergrond in Innovatie Management (TU/e) en hij heeft zich binnen verschillende adviesbureaus met dit onderwerp bezig gehouden. In 2016 was hij een van de oprichters van dit initiatief. Rik vindt het leuk om zijn kennis over Design Thinking te delen in blogposts. Hij is bovendien verantwoordelijk voor deze website, dus als je feedback hebt, laat het hem weten!